Research Talk - Không gian trao đổi học thuật liên ngành và quốc tế hóa nghiên cứu tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Năm 2025 vừa qua, chuỗi tọa đàm Research Talk do Khoa Ngôn ngữ học, Tiếng Việt và Việt Nam học và Khoa Đông phương học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp tổ chức đã thu hút sự tham dự của đông đảo giảng viên, sinh viên USSH và các nhà khoa học quốc tế. Với 15 tọa đàm được thực hiện thường xuyên, đa dạng về chủ đề và cách tiếp cận, Research Talk từng bước định hình một không gian sinh hoạt học thuật mở, nơi các vấn đề lý luận và thực tiễn trong nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn được trao đổi một cách chuyên sâu, liên ngành và gắn với các vấn đề khoa học quốc tế.

Không gian sinh hoạt học thuật hướng tới chuẩn mực nghiên cứu khoa học

Một trong những nội dung trọng tâm của chuỗi Research Talk năm 2025 là các tọa đàm tập trung vào phương pháp nghiên cứu và công bố khoa học. Tiêu biểu là tọa đàm “Phương pháp viết bài khoa học trên tạp chí Việt Nam và quốc tế” (25/4/2025), nhằm trang bị cho học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên trẻ những kiến thức và kỹ năng cần thiết trong quá trình thực hiện nghiên cứu và công bố kết quả trên các tạp chí chuyên ngành uy tín.

Tọa đàm đã làm rõ các vấn đề cốt lõi như lựa chọn đề tài nghiên cứu, xây dựng cấu trúc bài viết khoa học, phân biệt yêu cầu của các tạp chí trong nước và quốc tế, cũng như quy trình gửi bài, xử lý phản biện và chỉnh sửa bản thảo. Bên cạnh đó, các nội dung liên quan đến đạo đức nghiên cứu, tránh đạo văn và công bố trùng lặp cũng được nhấn mạnh, góp phần nâng cao nhận thức về chuẩn mực học thuật trong bối cảnh quốc tế hóa giáo dục đại học.

Cùng với việc trang bị kỹ năng nghiên cứu, tọa đàm về cuốn sách “Từ điển Ngôn ngữ học” của GS.TS.NGND Nguyễn Thiện Giáp đã mở ra không gian trao đổi học thuật xoay quanh các nền tảng lý thuyết của ngành ngôn ngữ học. Các ý kiến tham luận thống nhất khẳng định đây là một công trình khoa học có giá trị học thuật cao, đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu, giảng dạy và học tập, góp phần hệ thống hóa tri thức ngôn ngữ học hiện đại.

Tọa đàm “Phương pháp viết bài khoa học trên tạp chí Việt Nam và quốc tế” thu hút sự tham dự của đông đảo giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên

Tọa đàm về cuốn sách “Từ điển Ngôn ngữ học” của GS.TS.NGND Nguyễn Thiện Giáp

Đa dạng hóa hướng tiếp cận trong nghiên cứu ngôn ngữ học

Chuỗi Research Talk năm 2025 ghi nhận nhiều tọa đàm chuyên sâu, phản ánh sự đa dạng trong các hướng tiếp cận nghiên cứu ngôn ngữ học. Tọa đàm “Ngôn ngữ học đối chiếu trên nền tảng Ngôn ngữ học ứng dụng” (09/05/2025) với sự tham dự của diễn giả GS. Olaf Husby đã cung cấp một cái nhìn toàn diện về lịch sử hình thành, mục tiêu và phương pháp của ngôn ngữ học đối chiếu, từ truyền thống thư tịch đến các phương pháp thực nghiệm hiện đại.

Thông qua các nghiên cứu tình huống cụ thể, đặc biệt là so sánh giữa tiếng Na Uy và tiếng Việt, tọa đàm đã chỉ ra tác động của sự khác biệt về ngữ âm, cú pháp và ngữ dụng đối với quá trình tiếp thu ngôn ngữ thứ hai. Đồng thời, các tiếp cận lý thuyết mới như lý thuyết hệ thống động, ngôn ngữ học thần kinh và mô hình xã hội – văn hóa cũng được giới thiệu, mở ra những hướng nghiên cứu tích hợp công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực ngôn ngữ học đối chiếu.

Ở chiều sâu lịch sử - văn hóa, Research Talk: “Một nghiên cứu mới về các từ Hán Việt Việt hóa” (04/6/2025) với sự tham dự của GS.TS Vũ Đức Nghiệu – Nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã chia sẻ những phát hiện mới về quá trình Việt hóa các từ Hán Việt – một hiện tượng vừa quen thuộc vừa chứa đựng chiều sâu lịch sử và văn hóa. Qua những phân tích tỉ mỉ với nhiều ví dụ sinh động, người nghe không chỉ được mở rộng kiến thức mà còn có dịp nhìn lại mối quan hệ đa chiều giữa tiếng Việt và tiếng Hán.

GS. Olaf Husby trình bày tham luận tại Tọa đàm “Ngôn ngữ học đối chiếu trên nền tảng Ngôn ngữ học ứng dụng”

GS.TS Vũ Đức Nghiệu chia sẻ những phát hiện mới về quá trình Việt hóa các từ Hán Việt

Cùng với đó, tọa đàm học thuật về Hán ngữ trong nghiên cứu tiếng Việt (27/9/2025) tiếp tục đào sâu các vấn đề về phân tầng từ vựng gốc Hán và sự hiện diện của Hán ngữ trong tiếng Việt, từ góc độ so sánh ngữ âm lịch sử, hòa chế Hán ngữ thời Minh Trị và sự hiện diện trong tiếng Việt.

Tọa đàm có sự tham dự của GS.TS. Vũ Đức Nghiệu - Nguyên Phó Hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV; PGS.TS. Nguyễn Tuấn Cường - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm và PGS.TS. Hàm Man Tuyết - Giảng viên Khoa Ngôn ngữ tiếng Việt, Trường Đại học Bắc Kinh

Ngôn ngữ trong mối quan hệ với văn hóa và xã hội

Một lĩnh vực trong Research Talk thu hút sự chú ý của các nhà khoa học là các tọa đàm tiếp cận ngôn ngữ trong mối quan hệ mật thiết với văn hóa và xã hội. Tọa đàm “Ngôn ngữ & Văn hóa Bỉ – Nhìn từ nhà thơ Quỳnh Iris Nguyễn – de Prelle” (06/05/2025) đã mang đến những chia sẻ sinh động về xã hội đa ngữ của nước Bỉ, nơi ba ngôn ngữ cùng tồn tại và giao thoa. Qua trải nghiệm của Nhà thơ Quỳnh Iris Nguyễn – de Prelle – gương mặt tiêu biểu trong cộng đồng văn nghệ sĩ Việt tại Bỉ, tọa đàm mở ra những góc nhìn tinh tế về hành trình sáng tác và lan tỏa bản sắc Việt trong bối cảnh giao lưu văn hóa quốc tế.

Hướng tiếp cận ngôn ngữ học xã hội tiếp tục được thể hiện rõ qua các tọa đàm liên quan đến cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Research Talk “Bảo tồn tiếng mẹ đẻ: Vai trò của tiếng Việt trong cộng đồng tân di dân tại Đài Loan” (26/11/2025) đã phân tích các yếu tố tác động đến việc duy trì tiếng Việt trong cộng đồng di dân, đồng thời gợi mở những giải pháp nhằm gìn giữ tiếng mẹ đẻ ở Đài Loan. Tiếp nối mạch nội dung này, Research Talk “Quá trình di dân và việc học ngôn ngữ của người Việt và thế hệ F2 tại Đài Loan (Trung Quốc)” (30/01/2026) tiếp cận vấn đề từ góc nhìn liên ngành, làm rõ mối quan hệ giữa di dân, tiếp nhận ngôn ngữ sở tại và bản sắc ngôn ngữ của thế hệ sau.

Các diễn giả trao đổi tại tọa đàm về ngôn ngữ & Văn hóa Bỉ

Các diễn giả trao đổi tại tọa đàm Bảo tồn tiếng mẹ đẻ

Tọa đàm “Bảo tồn tiếng mẹ đẻ: Vai trò của tiếng Việt trong cộng đồng tân di dân tại Đài Loan” (26/11/2025)

Liên ngành, quốc tế hóa và ứng dụng công nghệ

Tinh thần liên ngành và quốc tế hóa là một điểm xuyên suốt trong chuỗi Research Talk. Tọa đàm “Nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài trong môi trường học thuật ở Việt Nam và thế giới” (17/06/2025) đã kết nối các chuyên gia đến từ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và Đại học Columbia (Hoa Kỳ), mang đến những trao đổi so sánh về thực tiễn giảng dạy tiếng Việt tại Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

ThS. Nguyễn Phương Chung – Giám đốc Chương trình Việt ngữ tại Đại học Columbia, cựu sinh viên Khoa Ngôn ngữ học, Trường ĐH KHXH&NV chia sẻ kinh nghiệm về duy trì việc giảng dạy tiếng Việt của các trường đại học tại Hoa Kỳ

Research Talk “Nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài trong môi trường học thuật ở Việt Nam và thế giới” ngày 17/6/2025

Các hoạt động gặp gỡ và trao đổi học thuật quốc tế với các giáo sư đến từ Đại học Nantes (Pháp) (04/11/2025), cùng các tọa đàm “Nghiên cứu về Việt Nam và Ngôn ngữ học tại Đại học Yale” (07/12/2025), đã mở rộng không gian kết nối học thuật, giúp giảng viên, học viên và nghiên cứu sinh tiếp cận các xu hướng nghiên cứu ngôn ngữ học hiện đại trên thế giới.

Bên cạnh đó, các tọa đàm mang tính ứng dụng cao như “OPI trong đánh giá năng lực nói tiếng Việt” (16/12/2025) và Workshop “Ngôn ngữ và AI: Từ ý tưởng đến sản phẩm” (11/01/2026) cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ nét đến việc ứng dụng công nghệ, các công cụ đánh giá chuẩn hóa và trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu, giảng dạy và đào tạo ngôn ngữ. Điểm nhấn của chương trình là phần thực hành trực tiếp, khi giảng viên đảm nhiệm vai trò đánh giá năng lực tiếng Việt của sinh viên Trung Quốc, qua đó mang đến trải nghiệm trực quan, sinh động và giàu cảm hứng cho người tham dự

Chuỗi tọa đàm Research Talk là bức tranh sinh động về đời sống học thuật tại các đơn vị đào tạo và nghiên cứu của Nhà trường. Hoạt động sinh hoạt chuyên môn chuyên đề này thể hiện rõ định hướng nghiên cứu liên ngành và quốc tế hóa của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN. Thông qua Research Talk, các tri thức chuyên môn sâu cùng với kinh nghiệm thực tiễn của đội ngũ giảng viên, nhà khoa học đã được lan tỏa ra cộng đồng với tinh thần khoa học phụng sự xã hội, góp phần khẳng định vai trò và sứ mệnh học thuật của Nhà trường trong bối cảnh phát triển và hội nhập hiện nay.